Dr. Sabah Tüzün, Dr. Çiğdem Apaydın Kaya
Marmara Üniversitesi Hastanesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı

Bilginin Dağılması ve Bütüncül Yaklaşım

Tıptaki bilgi birikiminin ve teknolojinin hızla gelişmesi, tıpta, bir çok yeni uzmanlık alanlarının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Yaş, hastalık, organ, doku ya da sistemlere göre ayrışmış yeni tıp disiplinlerinin oluşması, özellikle, 2. Dünya Savaşı sonrası dönemde daha da hızlanmıştır (1). Bu uzmanlaşma çılgınlığı, yaş, hastalık, cinsiyet, organ ayırmaksızın, kişilerin biyolojik, sosyal ve psikolojik özelliklerini dikkate alan ve bütüncül yaklaşım gösteren hekim ihtiyacını doğurmuştur.

İlk Adımlar

Bu ihtiyaç doğrultusunda ilk kez Francis Peabody 1923 yılında kişiselleştirilmiş ve bütüncül yaklaşım gösteren hekim misyonunun geri gelmesi gerektiğini ifade etmiştir (2,1). Ardından, 1960’ların başlarında birinci basamakta çalışmaya uygun bilgi ve beceriye sahip hekimlerin oluşturacağı yeni bir tıp disiplini kurulması fikri ortaya atılmış ve daha sonra 1963 yılında Edinburgh’ta ilk Aile Hekimliği bölümü kurulmuştur (1,3). 1966 yılında Millis, Willard ve Folsom raporları ile Peabody’nin düşüncelerinin haklılığı bir kez daha ortaya konmuştur(2,1). Bunların sonucu olarak,  Amerika’da American Academy of General Practice tarafından 1969 yılında Aile Hekimliği Uzmanlığı 20. Uzmanlık dalı olarak tanımlanmış ve beraberinde Amerikan Aile Hekimleri Kurulu (Board) (ABFP) kurulmuştur (2,1)-. Daha sonra, 1971 yılında Amerikan Genel Pratisyenlik Akademisi, American Academy of Family Physician (AAFP) olarak adlandırılmaya başlanmıştır (2,-1). 1978 yılında yapılan Alma Ata Konferansı’nda, Genel Pratisyen ya da Aile Hekiminin sağlık hizmet sistemlerinde kalite, maliyet etkinlik ve hakkaniyete ulaşılmasında merkezi role sahip olması gerektiği, birinci basamak hekimliğinin kendine özgü tutum ve davranış modelleri içermesi sebebi ile uzmanlaşmış hekimlerce yapılması gerektiğine karar verilmiştir (4). Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Dünya Aile Hekimleri Örgütü’nün (WONCA) imzasının olduğu Alma Ata Konferansı Sonuç Bildirgesinde, Aile Hekimliği bir uzmanlık dalı olarak tanınmış, her ülkede mezuniyet sonrası Aile Hekimliği uzmanlık eğitimi verilmesi kararlaştırılmıştır.

Ardından 1994 yılında Ontario-Kanada’da "Tıp Eğitimi ve Uygulamalarını İnsanların Gereksinimlerini Daha İyi Karşılar Hale Getirmek: Aile Hekimliğinin Katkısı" konulu bir konferans düzenlemiştir (4). 1998 yılında yapılan WHO’nun 51. toplantısında yayınlanan Dünya Sağlık Bildirgesi’nde birinci basamak sağlık hizmetlerinin sağlık sisteminin merkezinde yer alması gerektiğinin açıklanması ile birlikte Aile Hekimliği uzmanlık alanının gelişmesinin önü açılmıştır (4).

Uzmanlık Eğitiminin Standartları

Avrupa Birliği tarafından,1995 yılında Avrupa Topluluğu ve üye ülkelerinde birinci basamak hizmeti veren hekimlerin tıp eğitimlerinin ardından en az 2 yıl eğitim görmeleri gerektiğini bildiren karar alınmıştır (5,6). Bugün, Avrupa’nın birçok ülkesinde birinci basamak sağlık hizmetleri, en az 2 yıllık uzmanlık eğitimi almış, Aile Hekimi ya da Genel Pratisyen olarak isimlendirilen hekimler tarafından yürütülmektedir (7,6). Verilen uzmanlık eğitiminin süresi 2 yıl ile 6,5 yıl arasında değişmektedir (8).

Türkiye’de Aile Hekimliği Uzmanlığı, ilk kez 1983 yılında Tababet Uzmanlık Tüzüğü’nde yer almış ve 1985 yılında Ankara, İstanbul ve İzmir’de Sağlık Bakanlığı Eğitim ve Araştırma Hastanelerinde Aile Hekimliği Uzmanlık eğitimine başlanmıştır (9, 5,10). İlk Aile Hekimliği Anabilim Dalı 1984 yılında Gazi Üniversitesi bünyesinde kurulmuş, ancak aktif olarak çalışmaya başlayamamıştır (9,10). Ardından, 1993’te alınan YÖK kararı ile Tıp Fakültelerinde Aile Hekimliği Anabilim Dallarının kurulmasına karar verilmiş ve aynı yıl içinde Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi bünyesinde halen aktif olan ilk Aile Hekimliği Anabilim Dalı kurulmuştur (9, 3,5). 1996’da ilk kez iki aile hekimliği uzmanına aynı sınavda doçentlik ünvanları verilmiştir (10). Halen ülkemizin 43 üniversitesinde Aile Hekimliği Anabilim Dalı bulunmaktadır.

TAHUD 20 yaşında

Türkiye Aile Hekimliği Uzmanları Derneği (TAHUD) 1990 yılında Ankara’da Aile Hekimleri Uzmanları Derneği (AHUD) ismi ile kurulmuş ve 1998’de TAHUD ismini almıştır (11,5,10). TAHUD’un bir yayın organı olan Türkiye Aile Hekimliği Dergisi 1997’den bu yana hakemli bir dergi olarak yayın hayatına devam etmektedir. 1993’ten bu yana iki yılda bir Ulusal Aile Hekimliği Kongresi ile 2001’den beri de kongrelerin yapılmadığı yıllarda Ulusal Aile Hekimliği Günleri düzenlenmektedir (5).

Kaynaklar
1. Saatçi E, Bozdemir N, Akpınar E. Amerika Birleşik Devletlerinde Aile Hekimliği. Türk Aile Hek Derg 2006;10(2):79-86
2. Rakel ER. The Family Physician. Textbook of Family Practice. Ed. Rakel ER. 6. Ed. pg3-18.
3. Başak O, Saatçi E, Ceyhun G. Akademik Aile Hekimliği ve Gelişme Özellikleri: Türkiye Deneyimi. Türk Aile Hek Derg 2005;9(4):174-182
4. Ünalan P. Aile Hekimliğinin Tanımı ve Temel İlkeleri. Aile Doktorluğu Birinci Aşama Uyum Eğitimleri Kitabı. Tanım ve İlkeler, 1. Bölüm
5. Paycı SÖ, Ünlüoğlu İ. Dünyada ve Türkiye’de Aile Hekimliği. Aile Doktorluğu Birinci Aşama Uyum Eğitimleri Kitabı. 3. Bölüm
6. Aile Hekimliği / Genel Pratisyenlik Avrupa Tanımı WONCA Europe 2002. Çev. Ed. Başak O.
7. Görpeloğlu S. Önerilen Aile Doktorluğu Modeli ve İnsan Kaynakları Değerlendirilemesi (Sonuç Raporu).
8. Dünyada Aile Hekimliği. Aile Hekimi (AH/GP)’de. Ed Elçin M Ankara Türkiye Aile Hekimleri Uzmanlık Derneği Yayını., Haziran 1998 
9. Ünlüoğlu İ, Çağlayaner H. Aile Hekimliğinde Oluşan Akademik Gelenek ve Gelecek. Aile Hekimliği Dergisi, 1997; 1(1):46-49. 
10. Ungan M, Ceyhun G. Bir Tıp Disiplini Olarak Aile Hekimliği. Aile Hekimliği 2006 Eylül/Ekim;1:7-10
11. Topallı R. Bilgi Sahibi Olmadan Fikir Sahibi Olumak ve Saldırılan Aile Hekimliği. Türk Aile Hek. Derg. 2004;8(3):132-137