Oral kontraseptif (OK) kullanan kadınlar mortalite riski açısından hiç OK kullanmayanlardan farklılık gösteriyor mu?
“RCGP Oral Kontrasepsiyon Çalışması” oral kontraseptiflerin sağlığa etkileriyle ilgili büyük bir çalışmadır. Bu çalışmanın ilk sonuçlarına göre OK kullananlarda, yaşlılar ve sigara içenler arasında vasküler olayların görülmesi nedeniyle ölüm riski artmıştı. Yeni bir sonuca göre ise OK kullananların tüm kanserler açısından azalmış riske sahip olabileceği bildirilmekte, buna rağmen diğer ölüm nedenleriyle ilişkisi bilinmemektedir. Bu çalışmada“RCGP Oral Kontrasepsiyon Çalışması”’nın 39 yıllık izlem sonuçlarına göre mortalite bulguları bildirilmektedir.

Oral kontraseptif ilaç kullananlarda mortalite: Royal College Genel Pratisyenleri Oral Kontrasepsiyon Çalışması kohort kanıtları
Mortality among contraceptive pill users: cohort evidence from Royal College of General Practitioners’ Oral Contraception Study (Philip C Hannaford,  Lisa Iversen, Tatiana V Macfarlane, Alison M Elliott,  Valerie Angus, Amanda J Lee. BMJ 2010;340:c927)

Bu çalışma İngiltere’de 1968 yılında başlatılan bir prospektif kohort çalışmasının sonuçlarının değerlendirmesi olup genel pratisyenler ile National Health Service kayıtları üzerinden toplanan veriler değerlendirilmiş. “RCGP Oral Kontrasepsiyon Çalışması”na Mayıs 1968’de 23000 OK kullanan kadın ile benzer sayıda hiç OK kullanmayan kadın çalışmaya alınarak başlanmış. Çalışmaya alınanlar 6 aylık aralıklarla genel pratisyenler tarafından izlenmiş. Bu izlem hastanın hekimin çalışma bölgesinden ayrılmasına ya da hasta ölene kadar ayrıca da hekim çalışmadan ayrılıncaya ve çalışma 1996’da sonlanıncaya kadar devam etmiş. 1970’lerde İskoçya ve İngiltere’de bu kohortun yaklaşık ¾ ünü oluşturan (n=35104) kişi kodlanmış olduğu belirlenmiş. Geri kalan %24’lük kısım hastanın ya da hekimin ayrılması nedeniyle kodlanmamış.  Bu çalışma her iki grup veri üzerinden hesaplanmış. Tüm veri hastanın ölümüne kadar izlenen süre veya 2007’ye kadar olan izlemi (hangisi önce ise) içermekteymiş. Veri tabanı hormon replasman tedavisi ile OK tipi ve kullanım süresi, sigara içme durumu, yaş, medeni durum vb demografik özellikler dahil geniş bilgi içermekteymiş. Kaydedilen ölüm nedenleri ICD-8 (international classification of diseases, 8th revision)’ e göre kodlanmış ayrıca kanser türlerine göre gruplanmış. Toplam 1400 pratisyen hekime kayıtlı 46112 kadın 39 yıl izlenmiş ve kontraseptif hiç kullanmayan kadınlar için 378 006 izlem yılı ile kullananlar için ise 819 175 izlem yılı üzerinden hesaplama yapılmış. Hiç OK kullanmayanlar ile kullananlar arasında tüm nedenler ve belirli nedene bağlı mortalite için standardize edilmiş düzeltilmiş relatif risk hesaplanmış. Yani OK kullanımı ile mortalite arasındaki relatif risk hesaplanmış. İstatistiksel analiz için in Stata 10.1 içindeki dstdize programı kullanılmış.

Verilerin değerlendirilmesi sonunda oral kontraseptif kullananlar arasında 2864 ölüm gerçekleşirken hiç kullanmayanlar arasında 1747 ölüm olduğu görülmüş. Hiç OK kullanmayanlar ile karşılaştırıldığında kullananların herhangi bir nedenle ölüm oranı anlamlı düşük bulunmuş (düzeltilmiş relatif risk 0.88, 95% GA 0.82 - 0.93). Aynı zamanda tüm kanserler, vasküler hastalıklar, iskemik kalp hastalığı ve diğer hastalıklara bağlı ölüm oranları da anlamlı düşük bulunmuş. Şiddete bağlı ölüm oranları ise yüksekmiş. Bazı hastalıklara özgü ilişkiler bulunsa da tüm mortaliteler ile oral kontrasepsiyon kullanım süresi arasında ilişki gözlenmemiş. Hiç OK kullanmayanlar ile kullananlar arasında 5-9 yıl kullanıp bırakmış 45 yaş altı kadınlarda herhangi bir nedene bağlı ölüm relatif risk artışı gözlenmiş.
OK kullananlarda tüm nedenlere bağlı mortalitede tahmini mutlak azalma (EAR), her 100000 kadınyıl için 52 bulunmuş.

i.    Uzman görüşü
Oldukça büyük sayıdaki populasyonun prospektif izlemine dayanan bir kohort çalışması olmasıyla önem taşıyan bu araştırmanın sonuçları gözden geçirilmeyi hak ediyor. Sunulan sonuçlar OK kullanımı ile mortalite açısından bilinen bazı durumların aksini kanıtlar nitelikte. Ancak bunun yanında dünyanın farklı bölgelerinde mortalitede azalma düzeyinin OK kullanım miktarı, süresi, kullanımı bırakma yaşı ve hastalığın prevalansı gibi değişik faktörlere bağlı olabilir.

ii.    Çalışmanın 1. basamak klinik pratiğine katkısı
Birinci basamakta aile hekimlerinin sağlık hizmeti sunduğu populasyonun büyük bir bölümünü oluşturan doğurgan çağdaki kadınlara önerilecek önemli bir kontrasepsiyon grubu olan oral kontraseptiflerin güvenle kullanımı için kanıt ortaya koyan, katkı sağlayan bir çalışma.

Level 1, Strength of recommendation A.